Nhằm triển khai hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đồng thời tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành động của toàn thể cán bộ, công chức hải quan, ngày 09/4/2025, Cục Hải quan đã ký Quyết định số 339/QĐ-CHQ ban hành Kế hoạch phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Cục Hải quan năm 2025, định hướng giai đoạn 2026–2030.
Ngành Hải quan sẽ đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật, trang thiết bị hiện đại, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trong tình hình mới. Ảnh: QM.
Kế hoạch thể hiện rõ quyết tâm của ngành Hải quan trong việc ứng dụng sâu rộng các thành tựu của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư vào quản lý nhà nước về hải quan, hướng tới xây dựng mô hình hải quan số, hải quan thông minh, hiện đại, minh bạch và hiệu quả.
Mục tiêu chiến lược: 100% số hóa và “thông minh hóa”
Theo Kế hoạch, Cục Hải quan đặt ra mục tiêu chiến lược mang tính đột phá, lấy 100% số hóa và thông minh hóa làm định hướng xuyên suốt. Trọng tâm là hoàn thành xây dựng Hải quan thông minh với hệ thống công nghệ thông tin tập trung, tích hợp, hiện đại, bảo đảm an toàn, an ninh thông tin, phù hợp với kiến trúc Chính phủ điện tử, Chính phủ số và các chuẩn mực quốc tế.
Cùng với đó, ngành Hải quan sẽ đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật, trang thiết bị hiện đại, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trong tình hình mới; từng bước chuyển đổi toàn bộ chứng từ thuộc hồ sơ hải quan của các loại hình cơ bản sang dạng dữ liệu điện tử, tiến tới số hóa hoàn toàn.
Đáng chú ý, Kế hoạch đặt mục tiêu 100% cảng, cửa khẩu quốc tế trọng điểm được triển khai hệ thống quản lý, giám sát hàng hóa tự động; trang bị đồng bộ hệ thống soi chiếu hàng hóa, hành lý, camera giám sát và các thiết bị hỗ trợ kiểm tra, giám sát hải quan. Toàn bộ dữ liệu, hình ảnh sẽ được truyền trực tiếp về trung tâm xử lý tập trung của cơ quan Hải quan và chia sẻ với các bộ, ngành, lực lượng chức năng tại cửa khẩu.
Đối với hàng hóa rủi ro cao vận chuyển bằng container, 100% sẽ được giám sát bằng phương tiện kỹ thuật hiện đại; 100% cửa khẩu đường bộ triển khai hệ thống tiếp nhận và xử lý thông tin khai báo trước khi phương tiện qua biên giới. Công tác quản lý nợ thuế cũng được nâng cao với mục tiêu theo dõi, cập nhật tự động 100% doanh nghiệp phát sinh nợ thuế trên hệ thống điện tử. Đồng thời, 100% hồ sơ nghiệp vụ kiểm soát hải quan cơ bản sẽ được số hóa.
5 công nghệ “chìa khóa” cho Hải quan số
Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Cục Hải quan xác định 5 nhóm công nghệ số “chìa khóa” sẽ được nghiên cứu và từng bước ứng dụng trong Hệ thống CNTT thực hiện Hải quan số.
Trong đó, điện toán đám mây (Cloud Computing) được áp dụng cho toàn bộ hạ tầng và kiến trúc phần mềm; ứng dụng di động (Mobile App) phục vụ tra cứu nhanh cho doanh nghiệp, đồng thời hỗ trợ công chức hải quan trong kiểm tra, giám sát tại hiện trường. Dữ liệu lớn (Big Data) được sử dụng để phục vụ quản lý rủi ro, quản lý thuế, kiểm định và tạo lập cơ sở dữ liệu tri thức, làm nền tảng cho việc áp dụng trí tuệ nhân tạo (AI).
Bên cạnh đó, Internet vạn vật (IoT) sẽ được ứng dụng trong giám sát hải quan tại hiện trường và giám sát quá trình vận chuyển hàng hóa chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan. Trí tuệ nhân tạo (AI) được triển khai bước đầu vào nhận dạng hình ảnh (OCR) phục vụ số hóa chứng từ thương mại, giám sát tự động tại cửa khẩu và xây dựng trợ lý ảo hỗ trợ kiểm tra mã số, trị giá cho cả công chức hải quan và doanh nghiệp.
Nhiệm vụ trọng tâm trong triển khai chuyển đổi số
Để triển khai hiệu quả chuyển đổi số, Cục Hải quan xác định nhiều nhóm nhiệm vụ trọng tâm đang và sẽ tiếp tục được thực hiện trong thời gian tới. Trước hết là tái thiết kế quy trình nghiệp vụ, thông qua việc rà soát tổng thể hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, quy chế, quy trình nghiệp vụ hải quan; từ đó đề xuất sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện, bảo đảm cơ sở pháp lý cho mô hình hải quan số, hải quan thông minh và Chính phủ điện tử.
Song song với đó, ngành Hải quan tiếp tục nghiên cứu, đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi hơn nữa cho người dân và doanh nghiệp trong hoạt động xuất nhập khẩu.
Một nhiệm vụ mang tính then chốt là xây dựng Hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số. Dự án đã được Bộ Tài chính phê duyệt chủ trương đầu tư tại Quyết định số 2819/QĐ-BTC ngày 14/8/2025. Hiện nay, Cục Hải quan đang chuẩn bị các bước tiếp theo để trình phê duyệt dự án.
Theo kế hoạch, hệ thống Hải quan số sẽ cơ bản hoàn thành vào tháng 10/2026 và chính thức đưa vào vận hành từ tháng 6/2027. Đây là hệ thống CNTT tổng thể, ứng dụng công nghệ hiện đại, bảo đảm an toàn, ổn định, triển khai đồng bộ tới tất cả các đơn vị hải quan trên toàn quốc. Hệ thống sẽ đáp ứng toàn diện yêu cầu quản lý nhà nước về hải quan, thực hiện thủ tục hải quan phi giấy tờ, quản lý xuyên suốt từ khâu đầu đến khâu cuối đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh hàng hóa, người, phương tiện vận tải; đồng thời kết nối, chia sẻ thông tin với các cơ quan quản lý nhà nước thông qua Cơ chế một cửa quốc gia.
Với định hướng rõ ràng, mục tiêu cụ thể và lộ trình triển khai bài bản, Kế hoạch phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Cục Hải quan là bước đi quan trọng, góp phần đưa Nghị quyết 57-NQ/TW vào cuộc sống, từng bước xây dựng ngành Hải quan hiện đại, chuyên nghiệp, minh bạch, đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập trong giai đoạn mới.
Từ lộ trình rõ ràng và quyết tâm chính trị cao, Cục Hải quan đang tiến những bước vững chắc trên con đường trở thành đơn vị tiên phong trong công cuộc chuyển đổi số quốc gia, góp phần thúc đẩy kinh tế đối ngoại và bảo đảm an ninh biên giới trong kỷ nguyên số.
Theo mof.gov.vn – APAC tổng hợp
